1.İş Kazası
İş kazasının tanımı mevzuatta hem 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununda hem de 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununda karşımıza çıkmaktadır. İlgili yasal düzenlemelere göre;
5510 Sayılı Kanunun 13.maddesi uyarında;
İş kazası;
- a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,
- b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle,
- c) Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının, görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda,
- d) Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda,
- e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında,
meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olaydır.
6331 Sayılı Kanunun 3.Maddesinin 1.Fıkrasının G Bendi uyarınca;
İş kazası: İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olayı ifade eder.
Şeklinde tanımlanmıştır. Bu yazımızda da yasal mevzuatta tanımlandığı şekilde bir iş kazası meydana geldiğinde nelerin delil teşkil ettiği ve akabinde hangi delillerin önem taşıdığını inceleyeceğiz.
İş yerinde bir iş kazası meydana gelmesi halinde yasal mevzuat uyarınca işverenler derhal olayı kolluk kuvvetlerine ve en geç kazadan sonraki üç iş günü içinde Kuruma bildirmekle mükelleflerdir. Kazanın gerçekleştiği yerdeki polis veya jandarma birimleri olay yerine gelerek fiziki durum tespitinde bulunur, fotoğraf çeker ve kroki düzenler. Buradaki amaç olay yerinin sonradan değiştirilmesini veya delillerinin karartılmasını önlemek olduğundan ve iş kazaları taksirle yaralama veya ölüme sebebiyet verme kapsamında değerlendirilebildiği için bu aşamada kolluk kuvvetlerine yardımcı olmak soruşturma sürecinde olumsuz durumların önüne geçilmesi noktasında kolaylık sağlamaktadır. Kuruma bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi ise işveren açısından idari para cezalarına yol açar ve ileride açılacak rücu davalarında işveren aleyhine değerlendirilir.
İş kazasından kaynaklanan davalarda temel kural, herkesin iddiasını ispatla yükümlü olması olup buna göre kazazede işçi veya hak sahipleri, olayın iş yerinde ya da işin yürütümü sırasında meydana geldiğini, bir zarar doğduğunu ve zararla olay arasında nedensellik bağı bulunduğunu ispat etmeli; işveren ise yasal mevzuat uyarınca işçiyi gözetme borcunu eksiksiz yerine getirdiğini, tüm iş sağlığı ve güvenliği (İSG) tedbirlerini aldığını, eğitim ve denetim yükümlülüklerini ifa ettiğini veya kazanın mücbir sebep, üçüncü kişinin ağır kusuru ya da işçinin ağır kusuru nedeniyle meydana geldiğini ispat etmek zorundadır. İş kazası olgusu, bir hukuki fiil niteliğinde olduğundan delil serbestisi ilkesi geçerli olmakta buna göre de tanık dahil her türlü delille ispat edilebilmektedir. Delil serbestisi geçerli olmakla birlikte işbu yazımızda ele alacağımız her delilin, hakim üzerindeki ikna gücü farklılık arz etmektedir.
2.İş Kazasında Delillerin Niteliği ve Önemi
Resmî makamların yetkileri dâhilinde ve usulüne uygun olarak düzenledikleri belgeler, aksi ispat edilinceye kadar kesin delil teşkil eder. Buna göre kazadan sonra polis veya jandarma ekiplerince düzenlenen olay yeri inceleme tutanakları, Cumhuriyet Savcılığı soruşturma dosyaları, SGK iş kazası bildirim formları, acil servis giriş kayıtları, hastane süresince alınan epikriz raporları, ameliyat notları, Yüksek Sağlık Kurulu veya Adli Tıp Kurumu’ndan alınan sürekli iş göremezlik raporları, maluliyet raporları kesin delil niteliği taşımakta ve aksi sabit oluncaya kadar geçerli kabul edilmektedir. Kaza yerindeki ve kaza anına ilişkin kamera kayıtları olayın aydınlatılması bakımından önem arz etmekle birlikte kamera kaydının bulunmaması davanın ispatına engel teşkil etmez, Yüksek Mahkeme kararları gereğince mevcut yan delillerle de meydana gelen iş kazası aydınlatılabilir. Bu nedenle kazayı takip eden ilk saatler ve ilk 72 saat içinde delillerin güvence altına alınması hayati önem taşır.
Kazaya karışan makine veya ekipmanın teknik durumu, koruyucu donanımların (baret, emniyet kemeri, makine koruyucu kapağı vb.) varlığı ve işlevselliği maddi delil kapsamındadır. Yargıtay uygulamasına göre işverenin işçiye baret veya emniyet kemeri teslim ettiğine dair imzalı zimmet belgesi sunması tek başına sorumluluktan kurtulması için yeterli değildir. İşverenin ayrıca bu ekipmanların kullanılıp kullanılmadığını fiilen denetlediğini ve çalışma ortamını güvenli hâle getirdiğini delillerle ortaya koyması gerekir.
Yargıtay’ın yerleşik içtihatları; iş kazası davalarında delillerin nasıl toplanacağı, çelişkilerin nasıl giderileceği ve kusur tespitinde nasıl esas alınacağı konusunda net ilkeler ortaya koymuştur. Buna göre bir iş yerinde iş kazası meydana geldikten sonra kazaya karışan makinelerin onarılması, eskiyse yenileriyle değiştirilmesi, olay anında olmayan koruyucu ekipmanların sonradan eklenmesi, kamera kayıtlarının silinmesi, kaza sırasında mevcut olmayan İSG kayıt ve tutanaklarının sonradan eklenilmesi, işveren aleyhine sonuç doğurmakta ve uygulamada sık yapılan hatalar arasında sayılmaktadır. Zira Yüksek Mahkeme olan Yargıtay da dava açılmadan önce sulh hukuk veya iş mahkemeleri aracılığıyla yaptırılan delil tespiti tutanaklarını, olay yerinin ilk halini yansıtması bakımından üstün delil kabul etmektedir.
Kazayı doğrudan gören veya iş yerindeki fiili çalışma düzenini bilen ve kazazedenin mesai arkadaşlarının olayla ilişkin anlatımları takdiri delil niteliğindedir. Yargılama kapsamında hâkimi bağlayıcı nitelikleri olmamakla birlikte nihai sonucun belirlenmesinde etkin bir rol oynamaktadırlar. Hâkim, tanık beyanlarını serbestçe takdir ederken soyut ifadeler yerine görgüye dayalı, tutarlı ve hastane kayıtları ya da işyeri belgeleriyle uyumlu anlatımları esas almalıdır. İşverenle husumeti bulunan tanıkların beyanları ise tek başına hükme esas alınmayıp yan delillerle desteklenmelidir.
İş kazası davalarında işin niteliğine uygun uzmanlık alanına sahip (örneğin inşaat, makine, elektrik, maden mühendisi ve A/B/C sınıfı İSG uzmanı) en az üç kişilik bilirkişi heyetlerinden rapor alınması esastır. İş güvenliği uzmanları ve ilgili teknik branşlardan oluşan heyetlerin hazırladığı raporlar, olayın teknik boyutunu ve nedensellik bağını aydınlatan uzman görüşü niteliğindedir. Nitekim Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2020/720 Esas, 2021/4880 Karar ve yine Yargıtay 10.Hukuk Dairesinin 2021/472 Esas ve 2021/1595 Karar numaralı kararlarında vurgulandığı üzere kazazedenin ve işverenin kusur oranlarının tespitinde iş güvenliği mevzuatına hâkim uzman bilirkişi heyetlerinden rapor alınması zorunludur. Ancak Yargıtay 17. Hukuk Dairesi içtihatlarında da belirtildiği gibi, kusur oranını hukuken takdir etme yetkisi münhasıran hâkime aittir; bilirkişi raporu yalnızca teknik verileri ve mevzuata aykırılıkları somutlaştırmakla sınırlıdır. Raporlar arasında çelişki bulunması hâlinde, bu çelişki giderilmeden hüküm kurulamaz. Çözümü özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde mahkemece bilirkişi görüşüne başvurulur.
Yüksek Mahkeme, işverenin tazminat sorumluluğunun tespiti ve sınırının belirlenmesi için işin niteliği ile kaza arasında uygun illiyet (nedensellik) bağının tıbbi ve teknik delillerle kanıtlanmasını aramaktadır.
Sonuç
İş kazalarında deliller, yalnızca maddi gerçeği ortaya çıkarmakla kalmaz; aynı zamanda işverenin gözetim ve denetim borcunu yerine getirip getirmediğini, ne ölçüde yerine getirdiğini ve işçinin kaçınılmazlık veya kendi kusuru bulunup bulunmadığını belirler. Özellikle kazanın hemen ardından kolluk kuvvetlerine bildirimin yapılması, kazayı takip eden ilk saatlerde resmî tutanakların tutulması, hastane giriş kayıtlarına olayın “iş kazası” olarak işlenmesi ve fiziki koşulların delil tespitiyle güvence altına alınması, yargılama sürecindeki hak kayıplarını önleyen en temel adımdır.
- BUSE NUR YAĞMURLAR


