Galeriden, bayiden sıfır kilometre bir araç, veya ikinci el bir araç satın alındığında karşılaşılan en büyük hukuki problemlerden biri araçta ortaya çıkabilecek gizli veya açık ayıplardır. Satın alınan araçta sözleşmeye, vadedilen özelliklere veya kullanım amacına uygun olmayan eksikliklerin bulunması “ayıp” olarak nitelendirilir. Ancak tüketicinin veya alıcının bu ayıba karşı hukuki haklarını (sözleşmeden dönme, araç bedelinde indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız misli ile değişim) kullanabilmesi, belirli yasal sürelere ve bildirim yükümlülüklerine bağlanmıştır. Bu sürelerin kaçırılması, hakların tamamen kaybedilmesine (hak düşümüne) neden olabilir.
Bu makalede, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) kapsamında araçtaki ayıbın ileri sürülme zamanı, ihbar süreleri ve zamanaşımı süreleri kısaca ele alınmıştır.
. Ayıplı Mal: 6502 Sayılı TKHK m.8’e göre: tüketiciye teslimi anında, taraflarca kararlaştırılmış olan örnek ya da modele uygun olmaması ya da objektif olarak sahip olması gereken özellikleri taşımaması nedeniyle sözleşmeye aykırı olan maldır. Ayıplı mal, esasen sözleşmeye aykırı teslim edilen maldır.
Ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda, internet portalında ya da reklam ve ilanlarında yer alan özelliklerinden bir veya birden fazlasını taşımayan; satıcı tarafından bildirilen veya teknik düzenlemesinde tespit edilen niteliğe aykırı olan; muadili olan malların kullanım amacını karşılamayan, tüketicinin makul olarak beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren mallar da ayıplı olarak kabul edilir.
- Alıcının Sıfatına Göre Uygulanacak Hukuk ve Süre Ayrımı:
Araçtaki ayıbın ileri sürülme zamanı belirlenirken ilk bakılması gereken husus, tarafların sıfatı ve işlemin niteliğidir. Hukukumuzda bu durum iki ana başlıkta incelenir:
- Tüketici İşlemleri (TKHK Kapsamı): Eğer aracı satın alan kişi ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden bir “tüketici” ise ve satıcı bu işi ticari/mesleki olarak yapıyorsa (Galeri, yetkili bayi vb.), 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun uygulanır.
- Ticari veya Adi Satışlar (TBK Kapsamı): İki ticari şirketin kendi arasındaki araç satışı veya İki şahsın kendi arasında yaptığı araç satışı (sahibinden sahibinden) 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabidir.
- 6502 Sayılı Tüketici Kanunu (TKHK) Kapsamında Süreler: (Bayi/Galeriden tüketicilere yapılan araç satışları):
Tüketici hukukunda kanun koyucu, tüketiciyi korumak amacıyla, eski kanunun aksine daha esnek kurallar getirmiştir. Buna göre;
- Ayıp İhbar Süresi: Yürürlükteki 6502 sayılı TKHK’da tüketicinin ayıbı belirli bir gün içinde ihbar etme zorunluluğu kaldırılmıştır. Tüketici, ayıp ortaya çıktığında zamanaşımı süresi içinde haklarını ileri sürebilir. 6502 sayılı Tüketici Kanunu’nda ayıp ihbarı ile ilgili belirlenmiş bir süre olmamasına karşılık, ayıp ihbarı “uygun bir süre” içerisinde yapılmalıdır .”Uygun Süre”den kastedilen tüketicinin ayıbı öğrenmesinden itibaren geçecek olan makul süredir.
- 6 Aylık Karine Süresi: Malın teslim tarihinden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıpların, teslim tarihinde var olduğu kabul edilir (TKHK m. 10). Bu durumda malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya aittir. 6 aydan sonra ortaya çıkan ayıplarda ise ayıbın teslim anında var olduğunu ispat yükü tüketiciye geçer. Bu karine, malın veya ayıbın niteliği ile bağdaşmıyor ise uygulanmaz.
- Zamanaşımı Süresi: Ayıplı maldan sorumluluk, ayıp daha sonra ortaya çıkmış olsa bile, malın tüketiciye teslimi tarihinden itibaren sıfır araçlarda 2 yıl, ikinci el araçlarda ise en az 1 yıldır (TKHK m. 12). Taraflar ikinci el araç satışında sözleşmeyle bu süreyi 1 yıldan az belirleyemezler. Bu genel kuraldır.
Ağır kusur veya hileyle gizlenen ayıpta ise TKHK m.12/3 özel istisna getirir.
- Hile ve Ağır Kusur Hali: TBK’da olduğu gibi, ayıp satıcının ağır kusuru veya hilesiyle gizlenmişse zamanaşımı süresi uygulanmaz; dava her zaman açılabilir.
. Gizli ayıplı araçlarda: İmalattan veya üretimden kaynaklanan gizli ayıplara sahip araçlarda (örneğin kronik motor/şanzıman arızaları, fabrikasyon boya hataları vb.) ihbar ve zamanaşımı süreleri, Yargıtay’ın yerleşik emsal kararları doğrultusunda tüketici lehine koruyucu bir şekilde değerlendirilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili dairelerinin yerleşik içtihatlarına göre; bir malın üretimden kaynaklı gizli ayıplı olması ve bu ayıbın süreklilik arz etmesi, satıcının/üreticinin “ağır kusuru” kapsamında değerlendirilir.
Araç fabrikasyon olarak gizli ayıplı üretildiyse, aracın garanti süresi bitmiş olsa dahi (örneğin 3. veya 4. yılında ortaya çıkan kronik bir şanzıman/motor bloku çatlağı gibi durumlarda), tüketici ayıbı öğrendiği andan itibaren yasal haklarını arayabilir. Bu durumlarda Türk Borçlar Kanunu’ndaki 10 yıllık genel zamanaşımı süresi koruyucu sınır olarak kabul edilir.
. Garanti Süresi:
Garanti süresi, garanti belgesi mevzuatına göre üretici veya ithalatçının belirli süre boyunca onarım ve diğer yükümlülüklerini ifade eder. TKHK m.12’deki zamanaşımı ise ayıplı maldan doğan seçimlik hakların hukuki olarak ileri sürülebileceği süreyi düzenler.
Bir ürünün garanti süresinin sona ermesi, her somut olayda tüketicinin bütün ayıplı mal haklarının aynı gün sona erdiği anlamına gelmez. Tersine garanti sürerken de ayıbın niteliğine göre tüketici yalnız ücretsiz onarıma mahkum değildir; TKHK m.11’deki seçimlik hakların koşulları ayrıca değerlendirilir.
- Ayıbın İleri Sürülme Şekli Nasıl Olmalıdır:
Ayıbın süresi içinde ileri sürüldüğünün ispatı alıcıya aittir. Bu nedenle sözlü bildirimler (telefon görüşmesi, yüz yüze konuşma) ileride ispat sorunu yaratır. Ayıbın ihbarı ve hakların talep edilmesi mutlaka yazılı ve resmi yollarla yapılmalıdır:
- Noter kanalıyla ihtarname göndermek (En güvenli yoldur).
- İadeli taahhütlü mektup veya kayıtlı elektronik posta (KEP) kullanmak.
- Ayıbın tespitini mahkeme kanalıyla (Değişik İş Tespit Dosyası) veya uzman ekspertiz raporuyla resmiyete dökmek.
. Sonuç Olarak:
Aracınızda imalat hatasından kaynaklanan kronik bir gizli ayıp varsa; aracı ne zaman aldığınızın veya garanti süresinin bitip bitmediğinin bir önemi yoktur. Önemli olan, bu imalat hatası arıza şeklinde ortaya çıktığı andan itibaren vakit kaybetmeden (derhal) yetkili servise başvurup arıza kaydı açtırmanız ya da üreticiye/satıcıya yazılı ihbarda bulunmanızdır. Bu şartı yerine getirdiğiniz müddetçe, duruma göre, yasal olarak aracın ayıpsız misli ile değişimi veya bedel iadesi, ücretsiz onarım gibi haklarınızı talep edebilirsiniz…
Av. Esma Gizem DURAL
